Avropa İttifaqı (Aİ), Rusiyadan idxal olunan gübrələrin bir hissəsini yerli heyvan peyini və sidiyindən əldə edilən məhsullarla əvəzləməyi planlaşdırır. Məqsəd həm Moskvaya gedən maliyyə axınını azaltmaq, həm də bahalı və enerji-əsaslı kimyəvi gübrələrə olan asılılığı azaltmaqdır.
Aİ-nin kənd təsərrüfatı üzrə komissarı Kristofer Hansen jurnalistlərə bildirib ki, peyin əsaslı gübrələr daha ucuzdur və yüksək enerji sərfiyyatı tələb edən sintetik gübrələrə nisbətən ekoloji baxımdan daha faydalıdır:
“Heyvandarlıq sektoru dövri iqtisadiyyata müsbət töhfə verə bilər — bu, ölkə daxilində istehsal olunur, xaricdən asılı deyil və qaz kimi yüksək enerji qiymətləri ilə bağlı deyil,” – deyə o qeyd edib.
Aİ həmçinin peyin və qida tullantılarından bioloji qaz istehsalını da enerji alternativi kimi araşdırır. Bu, Rusiyadan qaz asılılığını tamamilə kəsmək strategiyasının bir hissəsidir. Aİ-nin gübrə sənayesinə görə, Rusiya hələ də gübrə istehsalı yolu ilə Avropaya qaz ixracını davam etdirir. Ammiak istehsalı üçün lazım olan qaz miqdarı bu asılılığı gücləndirir.
RENURE GÜBRƏLƏRİ: YERLİ VƏ DÖVRİ HƏLL
Aİ, “Renure” (Recovered Nitrogen from Manure – Peyindən əldə olunan bərpa edilmiş azot) adlı təmizlənmiş gübrə növünün istifadəsini genişləndirməyi planlaşdırır. Niderland və Belçikalı tədqiqatçılara görə, Renure istifadəsi heyvandarlıq bölgələrində gübrə xərclərini təxminən 5% azalda bilər.
Lakin bu gübrələrin istifadəsi hazırda Aİ tərəfindən məhdudlaşdırılıb. Səbəb, yüksək azot tərkibli gübrələrin su hövzələrinə axaraq yosunlaşmanı və ekoloji balansın pozulmasını artırmasıdır. Bu problem Niderlandda fermer etirazlarına səbəb olub — hökumətin heyvan sayını azaltmaq təklifinə qarşı traktor yürüşləri keçirilmişdi.
BRÜSSELDƏ YENİ STRATEJİYALAR
Avropa Komissiyası bu il Renure gübrələrinin istifadəsinə yaşıl işıq yandırmağa hazırlaşır. Komissiyanın yeni “Kənd Təsərrüfatı Vizyonu” sənədində bildirilir ki, Renure və digər təkrar emal olunmuş gübrələr ətraf mühit və iqlim üçün “qazan-qazan” həllidir.
Ətraf mühit üzrə komissar Jessika Rosvall isə bildirib ki, azot emissiyalarını məhdudlaşdıran “nitrat direktivi”nin islahatı çərçivəsində üzv ölkələrlə Renure istifadəsi üzrə balanslı razılaşma üzərində işləyir.
PROBLEMƏ YANAŞMALAR VƏ TƏNQİDLƏR
Kənd təsərrüfatı sektoru Aİ-nin istixana qazı emissiyalarının 10%-dən çoxuna cavabdehdir. Emissiyaların 2030-cu ilə qədər 40% azaldılması hədəflənir, lakin real azalma hazırda cəmi 7%-dir. Bəzi ölkələrdə (İrlandiya, Bolqarıstan) bu rəqəm hətta artıb.
Hökumətlər müxtəlif yanaşmalar sınaqdan keçirir: İrlandiya mal-qaranı azaldacaq, Danimarka isə heyvandarlıq vergisi tətbiq edir. Hansen isə deyir ki, fermerlər problemi deyil, həllin bir hissəsidir. Onun sözlərinə görə, mal-qaranın sayı ildə təxminən 1% azalır və heyvan yeminin dəyişdirilməsi ilə metan emissiyaları azaldıla bilər.
YAŞIL QRUPLARDAN TƏNQİD
WWF və digər ekoloji təşkilatlar Avropa Komissiyasını gübrə və pestisid istifadəsini azaltmamaqla tənqid ediblər. Onlar bildirirlər ki, əgər fermerlər üçün daha çox stimullar tətbiq olunacaqsa, bu təşviqlər ciddi ekoloji şərtlərlə müşayiət olunmalıdır.
Bu yeni yanaşma, həm kənd təsərrüfatının dayanıqlı gələcəyini təmin etmək, həm də enerji və gübrə təchizatını daha müstəqil və ekoloji etmək məqsədi daşıyır.
